Waar publieke middelen kwetsbaar zijn voor politieke wendingen, vormen particuliere bijdragen (tijd, materiaal en geld) een stevige poot onder de tafel. Alle vaste elementen van de rechtstaat - de politieke partijen, parlementen, kabinetten, hoge colleges van staat, rechtbanken en adviesorganen - zijn, hoe belangrijk ook, een fragiele opeenstapeling van instituties. Ze verkrijgen hun span- en veerkracht door de samenleving, door het maatschappelijk initiatief.
Robbert Dijkgraaf, natuurkundige en voormalig minister van onderwijs, verpakt de wereld van de samenleving en de instituties van de staat in een metafoor. Het parlement en de hoge colleges van staat (instituties) zijn de ruggengraat van de samenleving, het maatschappelijk initiatief is het spierweefsel. Een ruggengraat is flexibel en kan meebewegen dankzij het omliggende spierweefsel.
Het geheim: de vele spierweefsels die de ruggengraat omringen
Robbert Dijkraaf: "De ruggengraat is het cruciale onderdeel van een intern skelet. Niet voor niets spreken we van gewervelden. Een ruggengraat groeit van binnenuit, buigt mee en geeft stabiliteit. Dit geldt evenzeer voor een democratie. De instituties van de rechtstaat zijn de wervels die de samenleving haar veerkracht geven. Ze geven houvast en groeien mee met iedere ontwikkeling."
"De democratische rechtstaat verkrijgt ook haar kracht door het maatschappelijk weefsel dat de formele structuren omhullen en hun kracht geven. Alle vaste elementen van de rechtstaat - de politieke partijen, parlementen, kabinetten, hoge colleges van staat, rechtbanken en adviesorganen - zijn, hoe belangrijk ook, slechts een fragiele opeenstapeling van instituties. Ze verkrijgen pas hun span- en veerkracht als ze gestaagd worden door de samenleving."
Maatschappelijk initiatief
Maatschappelijk initiatief als onderdeel van de collectieve investeringen (rijksbegroting) levert een bijzonder beeld op. Het maatschappelijk initiatief zou dan na Sociale Zaken, Zorg, Onderwijs en Defensie het vijfde thema zijn.
| Investeringen / ministeries | Begroting (€ miljard) |
| Sociale Zaken en Arbeidsmarkt | 124,7 |
| Zorg | 119,5 |
| Provinciefonds en Btw-compenstatiefonds | 56,6 |
| Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen | 54,8 |
| Defensie | 34,5 |
| Maatschappelijk Initiatief* | 25,1 |
| Justitie en Veiligheid | 16,8 |
| Buitenlandse Zaken en Ontwikkelingshulp | 15,5 |
| Infrastructuur en Waterstaat | 14,9 |
| Rentelasten | 9,5 |
| Asiel en Migratie | 8,9 |
| Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening | 8,8 |
| Overige | 4,2 |
| Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur | 4,2 |
| Klimaat en Groene Groei | 4,1 |
| Financiën | 3,5 |
| Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties | 3,0 |
| Economische Zaken | 2,9 |
Robbert Dijkgraaf is natuurkundige, hoogleraar verbonden aan de Universiteit van Amsterdam en voormalig minister van onderwijs.
Goede doelen lezing Robbert Dijkgraaf
Samen geven we kleur aan de samenleving!
* Maatschappelijk initiatief = vrijwillige bijdrage van privé personen in tijd, materiaal en geld
---------------------------------------
Zie ook:
Geef vrijwilligerswerk de erkenning die het verdient (2025)
Forse toename vrijwilligerswerk en gemeenschapsleven in 21ste eeuw (2024)
De toekomst is lokaal, koester en onderzoek het lokale gemeenschapsleven (2021)
